اختلال اضطراب جدایی در کودکان

در دنیای کودکان، جدایی از والدین یا جدایی از وسیله مورد علاقه می‌تواند بسیار آزار دهنده و دردناک باشد. اما این ترس تا چه سنی با کودکان همراه است؟ آیا نگرانی بیش از حد کودک برای جدایی از والدین حتی برای زمان های نسبتا کوتاه طبیعی است؟

ما در این مقاله قصد داریم به بررسی سوالات این چنینی بپردازیم و اضطراب جدایی در کودکان را به طور کامل برای شما توضیح دهیم و راهکارهای موثری را برای کنترل و کاهش اضطراب جدایی را به شما ارائه دهیم. پس اگر فرزند شما هم با ترس جدایی از پدر و مادر همراه است، خواندن این مقاله می‌تواند برایتان کارآمد و مفید واقع شود.

اضطراب جدایی در کودکان و تفاوت آن با اختلال اضطراب جدایی (SAD)

اگر بخواهیم تعریف جامعی از اضطراب جدایی کودکان داشته باشیم باید چنین بیان کنیم که: اضطراب جدایی در کودکان به معنی ترس کودک در مواجه با جدایی از والدین، افراد نزدیک و یا وسایل مورد علاقه‌شان است که معمولا در بین سنین 7 ماهگی تا 3 سال شایع است. با این حال ممکن است این اختلال تا سنین بالاتر نیز ادامه پیدا کند.

اختلال اضطراب جدایی در کودکان، نوعی اختلال روانی است که در آن کودک برای مدت طولانی با اضطراب و ترس شدیدی در مورد جدایی از افراد یا وسیله مورد علاقه‌اش روبرو می شود و به طور چشمگیری رفتار و عملکردش را تحت تأثیر می‌گذارد. به عبارت دیگر، این اختلال باعث می‌شود که کودک با مشکلاتی مانند عدم توانایی در تمرکز، مشکلات در روابط اجتماعی، بی خیالی نسبت به فعالیت های روزمره و یا مشکلات در مدرسه روبرو شود.

از تفاوت‌های اصلی این دو حالت می‌توان به شدت و مدت طولانی ترس و اضطراب در اختلال اضطراب جدایی و تأثیر گذاری منفی آن بر روی رفتار و عملکرد کودک اشاره کرد. در حالی که اضطراب جدایی در کودکان، معمولا برای چند دقیقه تا چند ساعت پس از جدایی از شخص یا شیء مورد علاقه‌اش ادامه دارد و به طور کلی تأثیرات چشمگیری بر روی رفتار کودک نمی‌گذارد.

همچنین بخوانید: خانه بازی شرق تهران

شیوع اختلال اضطراب جدایی در کودکان (SAD)

اختلال اضطراب جدایی یکی از شایع ترین اختلالات روانی، عاطفی و رفتاری کودکان است که حدودا از هر 100 کودک 9 تا 17 سال، 13 نفر از آنها دچار نوعی اختلال اضطرابی مانند اضطراب جدایی می‌شوند یعنی تقریبا 4 درصد از جمعیت کودکان را در بر می‌گیرد.

بد نیست بدانید اختلال اضطراب جدایی حدودا 6.6 درصد از جمعیت بزرگسالان را شامل می‌شود و میانگین سن شروع آن تقریبا از سن 23 سالگی است.

سن شروع اختلال اضطراب جدایی (SAD)

با توجه به آمار منتشر شده از سایت معتبر www.ncbi.nlm.nih.gov میانگین سن شروع اختلال اضطراب جدایی تقریبا 6 سال است که آن را به یکی از اولین اختلالات اضطرابی در کودکان تبدیل می‌کند. طی تحقیقات انجام شده در ایالت متحده، اختلال اضطرابی (SAD) با 6.7 درصد از تمام اختلالات اضطرابی، زمانی که فوبیاهای خاص و اجتماعی کنار گذاشته شود، بالاترین شیوع را در طول زندگی دارد.

شیوع SAD در طول عمر بزرگسالان 6.6 درصد است که 77.5 درصد از بیماران شروع این اختلال را در دوره بزرگسالی گزارش کرده اند.

اضطراب جدایی در کودکان چه نشانه ای دارد؟

همانطور که پیش تر به آن اشاره کردیم اختلال اضطراب جدایی در کودکان کوچک تر امری طبیعی است و تقریبا این نوع از اضطراب در کودکان بین 10 تا 18 ماهگی به اوج خود می‌رسد و در نهایت در سن 3 سالگی برطرف می‌شود.

اما به طور کلی یک کودک باید حداقل 4 هفته برخی از علائمی که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم را به همراه داشته باشد تا بتوان اختلال اضطرابی او را تشخیص داد. هر کودک ممکن است علائم متفاوتی را از خود بروز دهد اما به طور کلی موارد زیر را می‌توان به عنوان شایع ترین علائم اختلال اضطراب جدایی (SAD) بر طبق DSM-5 در نظر گرفت:

• شب ادراری
• از تنهایی می‌ترسد
• کابوس های جدایی
• درد یا تنش عضلانی
• امتناع از مدرسه رفتن
• امتناع از تنها خوابیدن
• ترس یا احساس گناه شدید
• امتناع از خوابیدن دور از خانه
• نگرانی بیش از حد در مورد ایمنی خود
• نگرانی بیش از حد مواقع دور از خانه
• نگرانی بیش از حد درمورد جدا شدن از خانواده
• معده درد مکرر، سردرد یا سایر شکایات جسمانی
• نگرانی بیش از حد در مورد امنیت یکی از اعضای خانواده
• ترس یا عصبانیت کودک هنگام جدایی از والدین یا مراقبان

البته بهتر است به این نکته مهم توجه داشته باشید صرفا والدین یا سایر افراد تنها با شناسایی علائم نمی‌توانند به طور قطعی تعیین کنند که کودک دچار اختلال اضطرابی شده است یا خیر؟!

توصیه می‌شود والدین این کار را بر عهده یک روانشناس بالینی یا روانشناس کودک و نوجوان بگذارند چرا که آنها با توجه به سایر مولفه های دیگر و شرایط کودک می‌توانند به درستی تشخیص دهند و مناسب ترین راهکار را برای کاهش و درمان اضطراب جدایی کودک ارائه دهند.

همچنین بخوانید: آموزش نه گفتن به کودکان

دلایل اضطراب جدایی در کودکان

علل و عواملی که خطر احتمالی ابتلا به اختلال اضطراب جدایی (SAD) را در کودکان افزایش می‌دهد عبارتند از:

• سوابق ژنتیکی
• والدینی که خودشان مضطرب هستند.
• دلبستگی ناایمن کودک به والدین یا مراقبان
• والدین کنترلگر اضطراب کودکان را افزایش می‌دهند.
• ابتلا بودن به سایر اختلالات اضطرابی مانند حملات پانیک، اختلال اضطراب اجتماعی، فوبیا یا آگورافوبیا
• کودکان مبتلا به اضطراب جدایی ممکن است اختلال وسواس فکری عملی (OCD) یا افسردگی را تجربه کرده‌ باشند.
• والدینی که بیش از حد از کودک محافظت می‌کنند فرزندانشان را بیشتر در معرض اضطراب جدایی قرار می‌دهند.
• یک رویداد استرس زا یا آسیب زا مهم در زندگی کودک مانند جدایی والدین، از دست دادن یک عزیز یا حیوان خانگی، جا به جایی خانه یا مدرسه و…

حقایقی در مورد اختلال اضطراب جدایی در کودکان

• درمان اختلال اضطرابی شامل رفتار درمانی و دارو درمانی می‌باشد.
• عوامل بیولوژیکی و محیطی در بروز اضطراب جدایی کودک دخیل اند.
• به ارزیابی سلامت روان برای تشخیص اختلال اضطرابی کودک نیاز است.
• زمانی تشخیص اختلال اضطرابی (SAD) به کودک داده می‌شود که حداقل علائم آن تا 4 هفته طول بکشد.
• علائم اختلال اضطراب جدایی (SAD) شدیدتر از اضطراب جدایی است که هر کودک به طور طبیعی آن را در 18 ماهگی تا 3 سالگی تجربه می‌کند.
• اختلال اضطراب جدایی نوعی مشکل در سلامت روان کودک است و آنها به شدت نگران جدایی از اعضای خانواده یا سایر افراد نزدیک هستند که این حس برای آنها بسیار اذیت کننده است.

همچنین بخوانید: بهترین مهدکودک های جهان

راهکارهای ساده برای کاهش اضطراب جدایی کودکان

اگر فرزند شما هم هنگام جدایی بی تابی می‌کند و مدام ترس جدا شدن از شما را دارد بهتر است از برخی از ترفندهای زیر جهت کاهش اضطراب او استفاده کنیداز جمله:

• برای شروع جدایی های کوتاه مدت را با فرزندتان تمرین کنید

شما می‌توانید برای شروع فرزندتان را به یک فرد مطمئن بسپارید و برای رفتن به مغازه، چند دقیقه ای از او دور باشید. البته دقت داشته باشید فرزندتان را در کنار کسی تنها بگذارید که کودک احساس راحتی و امنیت داشته باشد. این کار را به تدریج به جدایی های طولانی تر پیش ببرید و در آخر آنها را در محیط هایی که برایش کمتر آشناست رها کنید. مانند مهدکودک، مدرسه و …

• درباره کارهایی که قرار است انجام دهید با او صحبت کنید

در مواقعی که قصد دارید برای مدت کوتاهی از فرزندتان جدا شوید بهتر است با او درباره کارهایی که قرار است بعد از دیدارتان انجام دهید صحبت کنید تا منتظر شما و قول هایی که به او دادید بماند. برای مثال به او بگویید:

” پسرم کارتونت که تموم شد مامانی هم پیشته؛ بعد که اومدم لباساتو بپوش حاضر شیم بریم خرید تا وسایل شام رو باهم بخریم”

• خداحافظی را به یک زمان مثبت تبدیل کنید

زمانی که قصد دارید فرزندتان را ترک کنید هر چقدر هم که نگران و ناراحت هستید نباید اجازه دهید تا عواطف منفی شما در مقابل فرزندتان بروز کند زیرا این حس شما موجب افزایش تنش و استرس کودک می‌شود. بنابراین در این شرایط سعی کنید با لبخند زدن و اطمینان خاطر از فرزندتان خداحافظی کنید .

• از وسیله ای که فرزندتان را آرام می‌کند استفاده کنید

برای این کار بهتر است در مواقع جدایی، از وسایلی که به کودک حس آرامش و امنیت بیشتری می‌دهد استفاده کنید. گاهی یکی از اسباب بازی های مورد علاقه فرزندتان می‌تواند حس آرامش را به او القا کند یا گاهی اوقات روسری یا لباسی که بوی شما را می‌‌دهد!

• راه های ارتباطی را به کودک خود توضیح دهید

زمانی که فرزندتان را برای مدتی تنها رها می‌کنید به او توضیح دهید که اگر به شما نیاز داشت چطور با شما تماس بر قرار کند. برای مثال اگر کودک از رفتن به مدرسه امتناع می‌کند به او توضیح دهید که چطور می‌توند با شما در تماس باشد و این اطمینان خاطر را بدهید که در مواقع نیاز نزد او می‌روید. البته بهتر است در این مواقع از معلمان بخواهید که شرایط کودک را درک کنند تا زمان جدایی کودک راحت تر سپری شود.

همچنین بخوانید: تغذیه کودکان در مهدکودک

چه زمانی برای اضطراب جدایی کودک از روانشناس باید کمک گرفت؟

نگرانی و گریه کردن نوزادان و کودکان نوپا در مواقعی که از مراقبان اصلی خود جدا می‌شوند کاملا طبیعی است اما به مرور زمان کودک این موضوع را درک می‌کند که حتی در شرایطی که افراد یا اشیاء را نمی‌بیند باز هم آنها وجود دارند و قرار نیست که آنها را از دست بدهد.

باید به این موضوع توجه داشته باشید که تا زمانی این درک در کودک رخ نداده است، اضطراب جدایی او مانع سر کار رفتن شما و همینطور معاشرت و یادگیری تجربیات جدید در مهدکودک نشود. در صورتی که اضطراب جدایی فرزندتان موجب ترس و نگرانی شدید او می‌شود توصیه می‌شود در این مورد با یک رونشناس مشورت کنید.

اختلال اضطراب جدایی چگونه در کودکان درمان می‌شود؟

روانشناسان بالینی کودک و نوجوان با توجه به سن، علائم و سلامت عمومی کودک مناسب ترین روش درمانی و راهکارها را ارائه می‌دهند که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• درمان شناختی رفتاری (CBT): با استفاده از این درمان به کودک می‌آموزند که چطور اضطراب خود را کنترل کند. در واقع هدف از درمان شناختی رفتاری کمک به تسلط بهتر کودک در موقیت های اضطراب زا است.
• دارو درمانی: با توجه به علائم و شرایط کودک ممکن است به برخی از آنها داروهای ضد افسردگی یا ضد اضطراب داده شود تا کودک از آرامش بیشتری برخوردار باشد.
• خانواده درمانی: گاهی اوقات برای کاهش و درمان اضطراب جدایی کودک تنها لازم است خانواده درمانی صورت بگیرد چرا که والدین در هر درمانی نقش حیاتی دارند.
• ورودی مدرسه: مدرسه کودک نیز ممکن است مراقبت ها را شامل شود.